Zamek w Stopnicy

Zamek Królewski w Stopnicy wzniesiony został na miejscu wcześniejszego gródka i dworca myśliwskiego około 1350 roku. "Król Kazimierz zamek zbudował, zaś po zniszczeniu przez Szwedów Jan Klemens Branicki, Starosta stopnicki i marszałek nadworny przebudował go w stylu włoskim w 1661 roku. W 1783 roku Eliasz z Granowa Wodzicki, generał  wielkopolski pamiątkowy gmach wyrestaurował i powiększył".

W 1404 roku Świdrygiełło otrzymał Zamek w Stopnicy z miastem i okolicznymi wsiami. W kolejnych latach dobra stopnickie stanowiły własność Królewską, a dwór Stopnicki pełnił rolę stacji królewskiej na drodze z Krakowa do Sandomierza. Od roku 1421 zamek stał się siedzibą samodzielnego starostwa Stopnicy. W 1551 roku starosta Marcin Zborowski Wojewoda Krakowski założył na terenie zamku zbiór kalwiński. Po śmierci Marcina, w 1565 roku Stopnicę odziedziczył Piotr, który jako Wojewoda Sandomierski przelał swoje prawa do starostwa stopnickiego w 1571 roku na syna Mikołaja, a następnie zgodnie z testamentem, Stopnica przypadła drugiemu synowi Janowi. Następnym pełnoprawnym dziedzicem dóbr stopnickich stał się Andrzej Zborowski, a po jego śmierci w 1618 roku starostwo przeszło w posiadanie najbliższego krewnego Zbigniewa Ossolińskiego. Później posiadacze dóbr starościńskich to: Krzysztof Ossoliński, Krzysztof Baldwin, a następnie Stanisław Lanckoroński - wojewoda ruski i hetman wielki koronny, który w 1650 roku odstąpił je krewnemu Jackowi Lanckorońskiemu.

stopnica_zabytki_zamek001.JPG

Po wojnie ze Szwedami, w 1655 roku zniszczone Starostwo Stopnickie otrzymał marszałek nadworny koronny Jan Klemens Branicki, który podniósł z ruin stopnicką rezydencję w stylu renesansowym. W 1752 roku starostwo stopnickie otrzymał na mocy nadania przez Augusta II Eliasz z Granowa Wodzicki - zaufany Króla Stanisława Poniatowskiego. Eliasz Wodzicki przebudował zamek. Po raz kolejny zamek został przebudowany przez Eliasza z Granowa Wodzickiego w 1783 roku. Stał się wtedy dwupiętrową rezydencją pałacową. Po rozbiorach Polski stał się siedzibą Naczelnika powiatu Stopnickiego w 1809 roku.

W 1859 roku w pałacu wybuchł pożar w wyniku którego spalił się dach i pierwsze piętro. Jako parterowy budynek pozostał do 1915 roku. W latach 1918 - 1933 mieściło się tu gimnazjum sejmikowe. Zniszczenia wywołane II wojną światową sprawiły, iż zamek stał się ruiną. Podczas odbudowy zdjęto mury pierwszego piętra jako parterowy budynek spełniał rolę punktu skupu Rejonowej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej w Busku- Zdroju. W wyniku drastycznej przebudowy zamek zatracił cechy stylowe.

Dziś, w 2015 roku jesteśmy świadkami ponownej świetności zamku, którego burzliwe dzieje nigdy nie zniszczyły swoistego klimatu tego miejsca. Jesteśmy przekonani o tym, że opiekuńczy duch Kazimierza Wielkiego będzie czuwał nad jego dynamicznym rozwojem, a majestat obiektu nada blasku działającemu tu Gminnemu Centrum Kultury.

tekst i foto: GCK w Stopnicy